Tachograf bez tajemnic: czy służby mogą karać za przekroczenie prędkości na tachografie G2V2?

Tachografy drugiej generacji, wyposażone w moduł GNSS/GPS, rejestrują wszystkie kluczowe informacje związane z jazdą, w tym prędkość pojazdu i jej ewentualne przekroczenia. Czy ujawnienie takich informacji podczas kontroli może skończyć się mandatem za nadmierną prędkość? W nowej serii sprawdzamy, czy przekroczenie prędkości na tachografie nowej generacji może być podstawą do nałożenia kary w Polsce i zagranicą.

Samo wyposażenie tachografu w moduł GNSS/GPS  nie oznacza automatycznego śledzenia każdego ograniczenia prędkości i generowania mandatów. Moduł satelitarny w tachografie pełni określone funkcje wynikające z przepisów transportowych, regulowanych przede wszystkim przez rozporządzenie (UE) nr 165/2014 dotyczące tachografów stosowanych w transporcie drogowym. Zgodnie z nim, to urządzenie służy w szczególności do kontroli czasu prowadzenia pojazdu, przerw, odpoczynków i aktywności kierowcy. Kwestie mandatów, punktów karnych oraz procedur karania za zbyt szybką jazdę regulują przepisy krajowe każdego państwa członkowskiego – w Polsce jest to m.in. Prawo o ruchu drogowym oraz Kodeks wykroczeń.

Jakie dane na temat prędkości przechowują nowoczesne tachografy?

Prędkość jest jedną z danych rejestrowanych przez tachograf podczas okresu jazdy. Tak zwana prędkość chwilowa pojazdu jest rejestrowana co 1 sekundę, wraz z datą i godziną, przez minimalny okres 24 godzin przebywania pojazdu w ruchu.  Maksymalny okres, za który można uzyskać dane o prędkości z tachografu, wynosi 90 dni. 

Za pomiary prędkości odpowiada system GNSS (Global Navigation Satelite System), którego specyfika decyduje o tym, dlaczego dane o prędkości z tachografu nie powinny być traktowane na równi z tymi pochodzacymi ze standardowych narzędzi pomiarowych. System ten nie rejestruje ciągłego śladu (tzw. tracka) przejechanej trasy, a jedynie współrzędne geograficzne pojazdu w kluczowych momentach i punktach kontrolnych określonych przez unijne przepisy, takich jak:

• rozpoczęcie dziennego okresu pracy,
• przekroczenie granicy państwa członkowskiego,
• wykonywanie załadunku lub rozładunku pojazdu,
• zakończenie dziennego okresu pracy.

Dodatkowo odbiornik GNSS co trzy godziny dokonuje pomiaru skumulowanego czasu prowadzenia pojazdu. 

W związku z powyższym dane z tachografu niekoniecznie są w stanie dostarczyć informacji o dokładnym momencie i skali przekroczenia prędkości, co jest kluczowe przy nakładaniu kar. 

Dane z tachografu mogą zostać pobrane zarówno przez Inspekcję Transportu Drogowego, jak i przez Policję podczas tradycyjnej kontroli, wymagającej zatrzymania samochodu, ale nie tylko. Obecny w tachografie moduł DSRC (Dedicated Short Range Communications) pozwala służbom kontrolnym odczytywać wybrane dane z tachografu na odległość, w tym: 

• przekroczenia prędkości i przerwy w zasilaniu,
• próby manipulacji lub zakłócania pracy tachografu,
• błędy, usterki techniczne oraz problemy z integralnością danych,
• informacje o ważności kalibracji urządzenia,
• typ i numer rejestracyjny pojazdu.

Rodzaje przekroczeń prędkości, które może odnotować tachograf

W przypadku firm transportowych obok standardowego przekroczenia prędkości, obciążającego przede wszystkim kierowcę, trzeba wspomnieć również o drugim, w przypadku którego dane z tachografu mogą okazać się decydujące. Mowa o przekroczeniu prędkości konstrukcyjnej lub ustawień ogranicznika prędkości, które wykaże kontrola danych z tachografu. 

W tym wypadku konsekwencje są szerzej zakrojone i obejmują nie tylko kierowcę, który odpowie zgodnie z taryfikatorem mandatów, ale również przewoźnika. 

Za stwierdzone podczas kontroli drogowej naruszenia dotyczące ogranicznika prędkości lub urządzeń manipulacyjnych przewoźnik podlega administracyjnej karze pieniężnej, której wysokość za każde naruszenie określają sztywne stawki w załączniku nr 3. do ustawy o transporcie drogowym (maksymalnie 12 000 zł). Łączna suma kar nałożona podczas jednej kontroli drogowej nie może przekroczyć 12 000 zł. 

W sprawach tego rodzaju kierowca w zasadzie nie ma pola do dyskusji, ponieważ cyfrowe tachografy drugiej generacji są wyposażone w mechanizmy bezpieczeństwa, których zadaniem jest zapobieganie przekroczeniom.

Tachograf rejestruje tzw. zdarzenie przekroczenia prędkości (ang. overspeeding), jeśli pojazd jedzie powyżej prędkości ustawionej na ograniczniku (zazwyczaj 80 km/h dla ciężarówek) przez czas dłuższy niż 60 sekund. Urządzenie wysyła kierowcy ostrzeżenie na wyświetlacz już po już po 30 sekundach ciągłej jazdy z nadmierną prędkością, dając czas na reakcję przed trwałym zapisem naruszenia w pamięci.

Kontrola prędkości przez tachograf kontra Główny Urząd Miar

Tachograf jest więc zdolny do pomiaru prędkości, ale zgodnie z interpretacją Głównego Urzędu Miar z 4 sierpnia 2026 r., o którą wystąpiło Stowarzyszenie Prawo na Drodze, wskazania tego urządzenia nie powinny być podstawą do nakładania kar za jej przekroczenie. 

Dlaczego, skoro standardowo dokonują takich pomiarów? Tachografy nie podlegają wymaganiom metrologicznym przewidzianym dla przyrządów do pomiarów prędkości pojazdów w kontroli ruchu drogowego, więc jako takie nie mogą być wyłącznym źródłem dowodów na przekroczenie prędkości. 

W związku z tym służby kontrolne, takie jak Inspekcja Transportu Drogowego czy Policja, nie mogą ukarać kierowcy mandatem za przekroczenie prędkości na podstawie historycznych danych wyciągniętych z pamięci tachografu lub karty kierowcy. Aby nałożyć mandat za prędkość, wymagany jest pomiar w czasie rzeczywistym za pomocą zalegalizowanego urządzenia pomiarowego (fotoradar, laserowy miernik prędkości, wideorejestrator).

Wymogi formalne to jedno, ale czym innym jest praktyka sądowa. Wskazania z tachografu bywają traktowane jako dowód w postępowaniach dotyczących wypadków, ponieważ prawo formalnie nie zabrania korzystania z tego zapisu. Jeśli jednak mamy do czynienia z karą nałożoną na podstawie art. 92a Kodeksu wykroczeń, dotyczącą przekroczenia dozwolonej prędkości na drodze, zarzut musi być bazować na pomiarze prędkości wykonanym miernikiem, który przeszedł  kontrolę metrologiczną przewidzianą w ustawie Prawo o miarach i wydanych na jej podstawie przepisach wykonawczych. Wskazania tachografu mogą stanowić dodatkowy, ale nie jedyny dowód w takiej sprawie. 

Jak służby w różnych krajach traktują przekroczenie prędkości na tachografie?

Niemcy

Niemieckie służby (Policja oraz Federalny Urząd ds. Logistyki i Mobilności – BALM) bardzo rygorystycznie i powszechnie sprawdzają prędkość zapisaną w tachografie cyfrowym. 

Na podstawie szczegółowego profilu prędkości kierowca może otrzymać wysoki mandat, a nawet zakaz prowadzenia pojazdów na terenie Niemiec, jeśli urządzenie zarejestrowało znaczne przekroczenie. Standardowo weryfikowana jest też ogólna prędkość maksymalna z ostatnich dni pod kątem działania ogranicznika prędkości (90 km/h) oraz ewentualnych manipulacji przy urządzeniu.

Francja

We Francji służby (np. żandarmeria czy inspektorzy DREAL) traktują dane z tachografu jako pełnoprawny dowód w sprawach o przekroczenie prędkości.

Francuscy funkcjonariusze słyną z wystawiania wysokich kar za to naruszenie, które miały miejsce wcześniej na trasie, a nie w momencie zatrzymania. Wykorzystują dane historyczne do kalkulacji średniej prędkości lub sprawdzają bezpośrednie piki prędkości. Ponadto od niedawna Francja wdraża tzw. „niebieskie anteny” DSRC, które pozwalają na wstępną, zdalną weryfikację parametrów tachografu podczas jazdy.

Hiszpania i Włochy

W obu tych krajach południowej Europy tachograf jest kluczowym narzędziem inspekcji drogowych. Systemy dające możliwość zdalnego odczytu danych z tachografu są w powszechnym użytku przez lokalne służby i policję w Hiszpanii. Z kolei we Włoszech historyczny zapis prędkości z karty kierowcy i pamięci masowej urządzenia jest standardowo analizowany podczas kontroli na autostradach. Wykrycie jazdy z prędkością niedozwoloną dla pojazdów ciężarowych skutkuje natychmiastowym, dotkliwym mandatem.

Kraje Beneluksu (Belgia, Holandia, Luksemburg)

Holandia i Belgia to liderzy w wykorzystywaniu cyfrowych narzędzi kontroli. Dane o prędkości służą tam przede wszystkim do wykrywania manipulacji i oszustw (np. stosowania wyłączników tachografu czy magnesów). Jeśli pojazd porusza się fizycznie, a tachograf rejestruje prędkość „0”, jest to podstawa do wszczęcia postępowania karnego. Dodatkowo, rażące piki prędkości (np. zjazd ze wzniesienia z prędkością uniemożliwiającą panowanie nad pojazdem) są podstawą do ukarania kierowcy za stworzenie zagrożenia w ruchu drogowym. 

Przekroczenie prędkości na tachografie grozi mandatem

Kierowca wykonujący transport musi być świadomy, że tachograf rejestruje przekroczenia prędkości, a wykrycie tego faktu podczas kontroli danych z urządzenia może skończyć się mandatem. Polskie przepisy dają podstawy do dyskusji w tym względzie, ale warto mieć na uwadze, że służby każdego kraju mogą traktować tę kwestię inaczej i wyciągać konsekwencje wyłącznie na podstawie zapisów z tachografu, również historycznych i niepotwierdzonych pomiarem w czasie rzeczywistym.