Spis treści
- Kabotaż co to jest? Definicja w prostych słowach
- Przewóz kabotażowy co to, a co nim nie jest?
- Kabotaż – jak długo może trwać?
- Od kiedy liczyć siedem dni?
- Wariant tranzytowy – jeden przewóz w ciągu trzech dni
- Okres karencji – cztery dni przerwy
- Transport kabotażowy krok po kroku – przykładowy tydzień
- Jak liczyć operacje kabotażowe przy kilku punktach rozładunku?
- Transport kabotażowy a kierowca – delegowanie, tachograf i powrót pojazdu
- Przewóz kabotażowy a dokumenty – co musisz mieć przy kontroli?
- Przewóz kabotażowy a VAT – gdzie rozliczasz podatek?
- Kabotaż busem i poza Unią Europejską
- Kabotaż bez ryzyka – najczęstsze błędy i kary
- Kabotaż – kiedy potrzebujesz pomocy prawnej?
Kabotaż to krajowy przewóz towarów wykonywany w innym państwie przez przewoźnika zarejestrowanego za granicą. Jeśli Twoja ciężarówka z polską rejestracją rozładuje towar w Niemczech, a potem przewiezie ładunek z Hamburga do Monachium, wykonuje przewóz kabotażowy. Prawo UE nie zabrania takich przewozów, ale ściśle je limituje: maksymalnie trzy operacje kabotażowe w ciągu siedmiu dni, a potem cztery dni przerwy w danym kraju. Przewoźnik, który zna limity kabotażu, zamienia puste powroty w dodatkowy fracht. Przewoźnik, który ich nie zna, płaci kary.
Kabotaż co to jest? Definicja w prostych słowach
Kabotaż to przewóz, który zaczyna się i kończy w granicach jednego państwa, a wykonuje go przewoźnik z innego państwa. Nazwa pochodzi z żeglugi, gdzie oznaczała pływanie wzdłuż wybrzeża między portami jednego kraju. Dziś termin obejmuje transport drogowy, lotniczy i morski, a ten poradnik dotyczy transportu drogowego. W transporcie drogowym zasady kabotażu reguluje unijne rozporządzenie nr 1072/2009, zmienione przez Pakiet Mobilności.
Sens tych przepisów jest prosty. Unia pozwala przewoźnikowi zagospodarować pojazd po rozładunku za granicą, zamiast wracać na pusto. Nie pozwala jednak, żeby przewoźnik z innego państwa na stałe przejął rynek krajowy przewoźników lokalnych. Dlatego kabotaż jest zawsze tymczasowy i zawsze musi być następstwem przewozu międzynarodowego.
Kabotaż może wykonywać przewoźnik, który spełnia trzy warunki:
- ma licencję wspólnotową na zarobkowy przewóz rzeczy,
- wykonuje operację kabotażową tym samym pojazdem silnikowym, którym przyjechał z przewozem międzynarodowym,
- zatrudnia kierowcę z państwa spoza UE wyłącznie ze świadectwem kierowcy.
Przewóz kabotażowy co to, a co nim nie jest?
Przewóz kabotażowy to wyłącznie przewóz z punktu A do punktu B w tym samym państwie obcym dla przewoźnika. Rozróżnienie ma znaczenie, bo limit trzech operacji w siedmiu dniach dotyczy tylko kabotażu. Inne rodzaje przewozów mają inne zasady.
| Trasa polskiego przewoźnika | Rodzaj przewozu | Czy to kabotaż? |
|---|---|---|
| Poznań – Berlin | przewóz dwustronny | nie |
| Berlin – Wiedeń | przewóz między państwami trzecimi (cross-trade) | nie |
| Hamburg – Monachium | przewóz wewnątrz Niemiec | tak |
| Poznań – Paryż przez Niemcy | tranzyt przez Niemcy | nie |
Kontrprzykład pokazuje granicę tej zasady. Kurs z Berlina do Wiednia nie jest kabotażem, więc nie wlicza się do limitu trzech operacji. Kierowca na takim kursie jest jednak pracownikiem delegowanym, a Ty musisz zgłosić delegowanie i zapłacić mu wynagrodzenie według stawek państwa, w którym pracuje. Brak limitu kabotażowego nie oznacza braku obowiązków.
Kabotaż – jak długo może trwać?
Kabotaż może trwać najdłużej siedem dni od ostatniego rozładunku towaru z przewozu międzynarodowego, a w tym czasie wykonasz maksymalnie trzy operacje kabotażowe. Tak stanowi art. 8 rozporządzenia nr 1072/2009. Ostatni rozładunek trzeciej operacji musi nastąpić przed upływem tych siedmiu dni. Przepis wyznacza więc termin zakończenia, a nie termin rozpoczęcia ostatniej operacji.
Od kiedy liczyć siedem dni?
Siedem dni liczysz od ostatniego rozładunku przewozu międzynarodowego, a nie od pierwszego załadunku w kraju przyjmującym. Jeżeli przewóz międzynarodowy ma kilka miejsc rozładunku w tym samym państwie, termin biegnie od ostatniego z nich. Pierwszą operację kabotażową rozpoczniesz dopiero po dostarczeniu towaru z przewozu międzynarodowego.
Wariant tranzytowy – jeden przewóz w ciągu trzech dni
Po rozładunku możesz też wykonać kabotaż w innym państwie UE, ale tylko jedną operację na państwo i w ciągu trzech dni od wjazdu do niego bez ładunku. Wariant ten wynika z tego samego art. 8 rozporządzenia nr 1072/2009. Operacje w wariancie tranzytowym mieszczą się w ogólnym limicie trzech operacji i siedmiu dni. Przykład: rozładowujesz towar w Belgii, wjeżdżasz na pusto do Holandii i w ciągu trzech dni wykonujesz tam jeden przewóz krajowy.
Okres karencji – cztery dni przerwy
Po zakończeniu kabotażu Twój pojazd nie może wykonywać przewozów kabotażowych w tym samym państwie przez cztery dni. Ten okres karencji, nazywany w branży cooling-off, wprowadził Pakiet Mobilności. Karencja po kabotażu obowiązuje niezależnie od tego, czy wykonałeś jedną, dwie czy trzy operacje. Dotyczy konkretnego pojazdu i konkretnego państwa, więc nie blokuje kabotażu w innym kraju po kolejnym przewozie międzynarodowym.
Transport kabotażowy krok po kroku – przykładowy tydzień
Transport kabotażowy zaplanujesz bezpiecznie, jeśli rozpiszesz cały cykl na dni, od rozładunku przewozu międzynarodowego do końca karencji. Poniższy przykład dotyczy polskiej ciężarówki w Niemczech.
| Dzień | Zdarzenie | Status |
|---|---|---|
| Poniedziałek | rozładunek przewozu Wrocław – Kolonia | start siedmiu dni |
| Wtorek | operacja 1: Kolonia – Dortmund | kabotaż |
| Czwartek | operacja 2: Dortmund – Hanower | kabotaż |
| Sobota | operacja 3: Hanower – Hamburg | kabotaż |
| Poniedziałek | wyjazd z Niemiec z ładunkiem do Polski | koniec kabotażu |
| Kolejne 4 dni | zakaz kabotażu tym pojazdem w Niemczech | karencja |
Plan z przykładu zostawia jeden dzień zapasu przed upływem terminu siedmiu dni. Bez tego zapasu każde opóźnienie po stronie odbiorcy zamienia legalny kurs w naruszenie. Transport kabotażowy wyceniaj więc z założeniem, że ostatni rozładunek wypada najpóźniej szóstego dnia.
Jak liczyć operacje kabotażowe przy kilku punktach rozładunku?
Jedna operacja kabotażowa może obejmować kilka miejsc załadunku lub rozładunku, jeśli dotyczy jednego przewozu dla jednego zleceniodawcy. Taką wykładnię przyjmuje Komisja Europejska w wyjaśnieniach do rozporządzenia nr 1072/2009. Przykład: ładujesz towar w Hamburgu i rozładowujesz go u trzech odbiorców jednego nadawcy na jednym liście przewozowym. To jedna operacja.
Sytuacja wygląda inaczej, gdy łączysz na jednym pojeździe ładunki trzech różnych zleceniodawców. Wtedy kontrola potraktuje każdy z tych przewozów jako odrębną operację i wyczerpiesz cały limit tego samego dnia. O liczbie operacji decyduje więc dokumentacja, a nie trasa. Jeden spójny list przewozowy dla jednego przewozu to Twój najlepszy argument podczas kontroli.
Transport kabotażowy a kierowca – delegowanie, tachograf i powrót pojazdu
Kierowca wykonujący transport kabotażowy jest pracownikiem delegowanym od pierwszego dnia, zgodnie z unijną dyrektywą nr 2020/1057. Musisz zgłosić jego delegowanie w unijnym systemie IMI, zanim zacznie pracę, i wypłacić mu wynagrodzenie według stawek państwa przyjmującego. Kierowca musi mieć przy sobie kopię zgłoszenia w formie papierowej lub elektronicznej.
Tachograf inteligentny drugiej generacji rejestruje przekroczenia granic oraz miejsca załadunku i rozładunku. Inspektor odczyta więc całą historię pojazdu z ostatnich tygodni, a nie tylko bieżący kurs. Kabotaż wykonany z przekroczeniem limitu kilka dni wcześniej wyjdzie podczas kontroli drogowej w innym miejscu.
Kabotaż nie zwalnia też z obowiązku powrotu pojazdu do bazy. Zgodnie z rozporządzeniem nr 1071/2009 pojazd musi wrócić do bazy eksploatacyjnej w Polsce najpóźniej co osiem tygodni. Firma planująca długie cykle kabotażowe na zachodzie Europy musi uwzględnić ten termin w grafiku floty.
Przewóz kabotażowy a dokumenty – co musisz mieć przy kontroli?
Przy kontroli musisz przedstawić dowody na przewóz międzynarodowy poprzedzający kabotaż oraz na każdą operację kabotażową. Rozporządzenie nr 1072/2009 wymaga dla każdego przewozu między innymi danych nadawcy i odbiorcy, miejsc i dat załadunku oraz rozładunku, a także numeru rejestracyjnego pojazdu. W branży rolę tych dowodów pełnią listy przewozowe CMR, papierowe albo elektroniczne.
Lista dokumentów w kabinie przy kabotażu:
- list przewozowy CMR z przewozu międzynarodowego, z potwierdzonym rozładunkiem,
- list przewozowy dla każdej operacji kabotażowej,
- wypis z licencji wspólnotowej,
- zgłoszenie delegowania kierowcy,
- karta kierowcy i dane tachografu.
Brak potwierdzenia rozładunku przewozu międzynarodowego to najgroźniejsza luka w dokumentach. Bez niego nie udowodnisz, od kiedy biegnie termin siedmiu dni, a inspektor przyjmie wersję najmniej korzystną dla Ciebie.
Przewóz kabotażowy a VAT – gdzie rozliczasz podatek?
Przewóz kabotażowy nie korzysta ze stawki 0% właściwej dla transportu międzynarodowego, bo jest przewozem krajowym w innym państwie. Przy usłudze dla przedsiębiorcy miejscem świadczenia jest z reguły siedziba nabywcy, zgodnie z polską ustawą o VAT. Jeżeli wozisz towar dla niemieckiej firmy, wystawiasz fakturę bez polskiego VAT z adnotacją „odwrotne obciążenie”, a podatek rozlicza Twój klient. Inaczej wygląda usługa dla osoby prywatnej. Wtedy miejsce świadczenia ustala się według trasy przewozu, a Ty możesz mieć obowiązek rozliczenia VAT za granicą.
Kabotaż busem i poza Unią Europejską
Kabotaż busem o DMC powyżej 2,5 t podlega tym samym limitom co kabotaż ciężarówką i wymaga licencji wspólnotowej. Obowiązek wprowadził Pakiet Mobilności dla międzynarodowego przewozu zarobkowego lekkimi pojazdami. Od chwili objęcia busów obowiązkiem tachografu inteligentnego kontrola kabotażu busem wygląda tak samo jak kontrola kabotażu ciężarówką.
Zasady unijne obowiązują także w Norwegii, Islandii i Liechtensteinie, które należą do Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Szwajcaria działa inaczej: umowa lądowa z UE nie daje przewoźnikom unijnym prawa do kabotażu na jej terytorium. Wielka Brytania stosuje po brexicie odrębne zasady wynikające z umowy o handlu i współpracy z UE. Przed kursem na Wyspy lub do Szwajcarii sprawdź aktualne warunki, bo reguła 3 operacji w 7 dni tam nie obowiązuje.
Kabotaż bez ryzyka – najczęstsze błędy i kary
Nielegalny kabotaż kończy się karą dla przewoźnika, a w wielu państwach UE także dla zleceniodawcy lub spedytora, który zlecił przewóz z naruszeniem limitów. Wysokość kar ustala każde państwo samodzielnie, a kontrole w krajach Europy Zachodniej są częste. Poza karą grozi unieruchomienie pojazdu i utrata frachtu.
Typowy scenariusz sporu wygląda tak. Przewoźnik planuje trzecią operację kabotażową z rozładunkiem na siódmy dzień. Odbiorca odmawia przyjęcia towaru i każe czekać do następnego dnia. Kierowca rozładowuje ósmego dnia, a kontrola nakłada karę na przewoźnika, bo przepis nie przewiduje wyjątku dla opóźnienia po stronie odbiorcy. Przewoźnik może później dochodzić od zleceniodawcy zwrotu tej kary, ale tylko wtedy, gdy zlecenie zawiera jasny termin rozładunku i dokumentacja potwierdza winę odbiorcy.
Najczęstsze błędy przy kabotażu:
- rozpoczęcie kabotażu przed pełnym rozładunkiem przewozu międzynarodowego,
- planowanie ostatniego rozładunku na siódmy dzień, bez zapasu,
- łączenie ładunków kilku zleceniodawców i nieświadome wyczerpanie limitu,
- powrót do kabotażu w tym samym państwie przed końcem czterech dni karencji,
- brak zgłoszenia delegowania kierowcy w systemie IMI.
Kabotaż – kiedy potrzebujesz pomocy prawnej?
Pomocy prawnej potrzebujesz przed pierwszym cyklem kabotażowym i po każdej kontroli, która zakończyła się karą lub zarzutem naruszenia limitów. Przed startem prawnik przygotuje wzór zlecenia z terminami rozładunku i klauzulą przerzucającą na zleceniodawcę koszty opóźnień, które zagrażają limitowi siedmiu dni. Po kontroli pomoże odwołać się od kary, ustalić odpowiedzialność zleceniodawcy i odzyskać koszty unieruchomienia pojazdu.
Planujesz kabotaż albo dostałeś karę za przekroczenie limitów? Umów konsultację przez Aplikację Kancelarii. Sprawdzimy Twoje zlecenia i dokumenty, zanim zrobi to inspektor.
Artykuł ma charakter informacyjny i przedstawia stan prawny na dzień publikacji lub ostatniej aktualizacji. Nie stanowi porady prawnej – w swojej sprawie skonsultuj się z prawnikiem.
